एक धडपडणारा कलाकार : लेखक श्री.सुभाष शिंदे, सेवानिवृत्त कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर,जत हायस्कूल, जत.
गाव तसं छोटंसंच होतं...
मातीच्या वाटा, हिरवीगार शेतं, नदीकाठची झाडं आणि संध्याकाळी गुरं परतताना उठणारी धुळीची पायवाट...
पण त्या छोट्याशा गावाच्या कुशीत एक मोठं स्वप्न वाढत होतं.
त्या स्वप्नाचं नाव होतं—माधव.
माधवला लहानपणापासूनच बासरीची विलक्षण ओढ होती. इतर मुलांना खेळणी आवडायची, कुणाला क्रिकेट, कुणाला पतंग; पण माधवच्या हातात बासरी आली की त्याला जगाचं भान राहत नसे.
बासरीचे सूर त्याच्यासाठी केवळ सूर नव्हते.
ते त्याच्या मनाचं बोलणं होतं...
त्याच्या आनंदाचं हसू होतं...
त्याच्या दुःखाचे अश्रू होते...
आणि त्याच्या स्वप्नांना मिळालेला आवाज होता.
प्राथमिक शाळेत शिकत असताना माधव बासरी दप्तरात लपवून घेऊन जायचा. दुपारची सुट्टी झाली की तो हळूच शाळेबाहेर पडायचा. गावापासून थोडं दूर असलेल्या नदीकाठी एखाद्या झाडाखाली बसायचा आणि डोळे मिटून बासरी ओठांशी धरायचा.
आणि मग...
हळूहळू हवेत एक गोड स्वर तरंगू लागायचा.
तो स्वर वाऱ्याबरोबर दूरवर जायचा. शेतात काम करणारा शेतकरी क्षणभर हात थांबवायचा. नदीवर पाणी भरणारी स्त्री त्या सुरांकडे कान देऊन ऐकायची. रस्त्याने जाणारी मुलं थांबायची.
जणू त्या बासरीच्या सुरांना सगळ्यांच्या मनाचा रस्ता माहीत होता.
पण शाळेच्या दृष्टीने ही गोष्ट वेगळी होती.
माधव अभ्यासापेक्षा बासरीमध्ये अधिक रमतो, अशी शिक्षकांची तक्रार होती. त्यांना वाटत होतं की हा मुलगा अभ्यास सोडून संगीताच्या नादात वाहून जात आहे.
एक दिवस गुरुजींनी माधवचं दप्तर तपासलं.
दप्तर उघडलं...
वह्या, पुस्तके आणि एका कोपऱ्यात लपवलेली ती बासरी!
गुरुजींच्या चेहऱ्यावर राग आला.
“ही काय आहे?”
माधव गप्प.
“शाळेत शिकायला येतोस की बासरी वाजवायला?”
माधवच्या ओठांवर शब्द आले, पण बाहेर पडले नाहीत.
गुरुजींनी बासरी हातात घेतली आणि रागाच्या भरात ती दूर फेकून दिली.
क्षणभर माधवच्या डोळ्यांसमोर सगळं अंधारलं.
त्याची बासरी...
त्याची लाडकी बासरी...
जिच्याशी तो मनातल्या मनात बोलायचा, जी त्याच्या एकटेपणाची सोबती होती, जिच्या सुरांत त्याला स्वतःचं अस्तित्व सापडायचं—ती त्याच्यापासून दूर गेली होती.
त्याच्या डोळ्यांत अश्रू जमा झाले.
त्याने ते पुसले नाहीत.
त्या दिवशी तो शाळेतून घरी परतला, पण तो नेहमीचा माधव नव्हता.
घरी पोहोचल्यावर आईने प्रेमाने विचारले,
“काय झालं रे बाळा?”
माधवने काहीच उत्तर दिले नाही.
त्याच्या डोळ्यांतलं दुःख आईला जाणवलं. पण त्या दुःखाचं कारण तिला समजलं नाही.
त्याने जेवणालाही हात लावला नाही.
आई म्हणाली,
“बाळा, दोन घास तरी खा. उपाशी झोपू नकोस.”
पण माधवच्या घशातून घास खाली उतरत नव्हता.
तो शांतपणे झोपी गेला.
त्या रात्री त्याच्या डोळ्यांत झोप नव्हती, तर मनात हरवलेल्या बासरीचा शोध होता.
कधी तरी त्याला झोप लागली.
आणि स्वप्नात...
एक सुंदर परी त्याच्यासमोर उभी होती.
तिच्या हातात एक चमचमणारी बासरी होती.
ती मंद हसली आणि म्हणाली,
“माधवा... चल माझ्यासोबत.”
ती गावाच्या बाहेरच्या नदीकाठी असलेल्या एका मोठ्या झाडाकडे निघाली.
माधव तिच्या मागे धावू लागला.
“माझी बासरी... मला माझी बासरी मिळेल का?”
परीने मागे वळून पाहिलं.
ती फक्त हसली.
आणि क्षणात माधवची झोप उडाली.
त्याने डोळे उघडले.
रात्र शांत होती.
घड्याळात तीन वाजले होते.
“आई...!”
आई जागी झाली.
“काय झालं बाळा?”
“आई, मला स्वप्न पडलं. एक परी माझी बासरी घेऊन गावाबाहेर नदीकाठी गेली आहे.”
आईने त्याला जवळ घेतलं.
त्याच्या डोक्यावरून हात फिरवत ती म्हणाली,
“बाळा, स्वप्नं म्हणजे स्वप्नंच असतात. ती कुठे खरी होत असतात? आता शांतपणे झोप.”
माधव पुन्हा झोपला.
पण त्या स्वप्नाने त्याच्या मनात आशेचा एक छोटासा दिवा पेटवला होता.
सकाळ होताच तो नदीकडे निघाला.
कालच्या स्वप्नातील ते झाड त्याला आठवत होतं.
तो धावत धावत नदीकाठी पोहोचला.
झाडाखाली त्याची नजर एका वस्तूवर पडली.
एक सुंदर सोनेरी पेटी!
माधव काही क्षण जागच्या जागी थांबला.
त्याने पेटी उघडली.
आणि...
त्याच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटून आलं.
पेटीत एक सुंदर सोनेरी बासरी ठेवलेली होती.
माधवच्या हातांनी ती बासरी अलगद उचलली.
त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू ओघळले.
तो अश्रू दुःखाचा नव्हता...
तो आनंदाचा होता.
त्याने बासरी ओठांशी धरली.
पहिला सूर निघाला...
मग दुसरा...
आणि हळूहळू नदीकाठचं सगळं वातावरण त्या सुरांनी भरून गेलं.
पक्षी शांत झाले.
वारा जणू थांबून ऐकू लागला.
नदीच्या लाटा मंदावल्या.
आणि त्या सुरांनी गावाच्या दिशेने प्रवास सुरू केला.
एकामागोमाग एक माणसं नदीकाठी जमा होऊ लागली.
कोणी काम सोडून आलं होतं, कोणी घरातून धावत आलं होतं, तर काही मुलं त्या सुरांच्या मागे धावत आली होती.
थोड्याच वेळात माधवभोवती संपूर्ण गाव जमलं.
माधव मात्र डोळे मिटून बासरी वाजवत होता.
त्याला गर्दीचं भान नव्हतं.
त्याला फक्त सूर दिसत होते...
सूर ऐकू येत होते...
आणि त्या सुरांत त्याला त्याचं संपूर्ण आयुष्य दिसत होतं.
तेवढ्यात त्याच रस्त्याने शाळेतील गुरुजी जात होते.
एवढी गर्दी पाहून ते थांबले.
“इथे एवढी गर्दी कशाची?”
आणि त्याच क्षणी त्यांच्या कानावर बासरीचा स्वर पडला.
ते स्तब्ध झाले.
हा स्वर...
ही धून...
हे वादन...
गुरुजी गर्दीतून वाट काढत पुढे गेले.
आणि त्यांच्या डोळ्यांसमोर माधव उभा होता.
त्याच माधवच्या हातात बासरी होती, ज्याची बासरी त्यांनी एक दिवस रागाच्या भरात फेकून दिली होती.
पण आज त्या मुलाच्या बासरीतून जे सूर उमटत होते, ते ऐकून गुरुजींच्या डोळ्यांत पश्चात्तापाचे अश्रू आले.
त्यांना जाणवलं—
आपण त्या दिवशी बासरी फेकली होती; पण खरं तर त्या मुलाच्या मनातील स्वप्नच फेकून देण्याचा प्रयत्न केला होता.
गुरुजींचे पाय नकळत माधवकडे वळले.
माधवने बासरी थांबवली.
गुरुजींनी त्याला घट्ट मिठी मारली.
“माधवा... मला माफ कर.”
माधवच्या डोळ्यांतही पाणी आलं.
गुरुजी म्हणाले,
“आज मला कळलं की तुझ्या हातात फक्त बासरी नाही; तुझ्या हातात एक कला आहे. तुझ्या सुरांमध्ये तुझं मन आहे. मी तुझी कला ओळखायला उशीर केला.”
क्षणभर गुरुजींचा आवाज थरथरला.
“माधवा, ही कला जप. तिच्यासाठी मेहनत कर. एक दिवस तुझ्या बासरीचे सूर या गावाच्या सीमा ओलांडतील. तुझं नाव तालुका, जिल्हा, राज्य आणि देशापर्यंत पोहोचेल. कदाचित जगाच्या कानाकोपऱ्यातही तुझे सूर ऐकू येतील.”
माधवने गुरुजींच्या चरणांवर डोकं ठेवलं.
“गुरुजी, तुमचा आशीर्वाद असेल तर मी नक्की प्रयत्न करीन.”
त्या दिवसानंतर माधव बदलला.
त्याने अभ्यासही केला आणि कलेची साधनाही केली.
शाळेतील प्रत्येक कार्यक्रमात माधवची बासरी असायची. त्याच्या सुरांनी कार्यक्रमाला एक वेगळीच रंगत यायची. पाहुणे त्याचं कौतुक करायचे.
एके दिवशी आकाशवाणीचे एक निवेदक शाळेत आले.
त्यांनी माधवचं बासरीवादन ऐकलं.
काही क्षण ते शांत राहिले.
मग मुख्याध्यापकांकडे वळून म्हणाले,
“या मुलाला मोठ्या व्यासपीठाची गरज आहे. या छोट्याशा गावात एवढी मोठी कला दडलेली आहे, हे खरोखरच आश्चर्य आहे.”
माधवला आकाशवाणीवर बासरीवादनाची संधी मिळाली.
त्याच्या सुरांनी श्रोत्यांची मनं जिंकली.
दिवस गेले...
वर्षे सरली...
आणि त्या छोट्याशा गावातील धडपडणारा माधव एक दिवस मोठा कलाकार झाला.
त्याची कीर्ती दूरवर पोहोचली.
पण प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचूनही माधव आपल्या मातीला विसरला नाही.
एक दिवस तो आपल्या गावात परतणार असल्याची बातमी पसरली.
गावात आनंदाचं वातावरण निर्माण झालं.
ढोल-ताशे वाजू लागले.
मिरवणूक निघाली.
लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर आनंद होता.
पण मिरवणुकीत जाण्यापूर्वी माधव एका ठिकाणी थांबला.
त्याची जुनी शाळा.
तो शाळेत गेला.
समोर त्याचे गुरुजी उभे होते.
माधव त्यांच्या चरणांवर वाकला.
गुरुजींनी त्याला उठवलं आणि मिठी मारली.
माधव म्हणाला,
“गुरुजी, माझ्या बासरीचे सूर जगाने ऐकले; पण त्या सुरांवर विश्वास ठेवायला मला पहिल्यांदा तुम्ही शिकवलंत. तुमचा आशीर्वाद मी कधीही विसरणार नाही.”
गुरुजींच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
ते म्हणाले,
“माधवा, त्या दिवशी मी तुझी बासरी फेकली होती; पण आज वाटतं, त्या बासरीनेच मला माणूस म्हणून मोठं केलं.”
दोघेही काही क्षण शांत राहिले.
त्या शांततेत अनेक वर्षांच्या आठवणी दडल्या होत्या.
बाहेर संपूर्ण गाव माधवची वाट पाहत होतं.
मिरवणूक निघाली.
ढोल-ताशांचा गजर झाला.
आणि त्या गर्दीत माधवची बासरी पुन्हा एकदा वाजली.
पण यावेळी तो स्वर केवळ एका कलाकाराचा नव्हता.
तो स्वर होता—
जिद्दीचा...
कलेचा...
प्रोत्साहनाचा...
कृतज्ञतेचा...
आणि एका छोट्याशा गावातून जगाच्या पटलावर पोहोचलेल्या स्वप्नाचा!
संदेश
कलाकाराची कला कधीही लहान समजू नये. प्रत्येक कलाकाराच्या मनात एक स्वप्न असते आणि त्या स्वप्नाला जगण्यासाठी त्याला केवळ टाळ्यांची नव्हे, तर विश्वासाची गरज असते.
एखाद्या मुलाच्या हातातील वाद्य काढून घेणे सोपे असते; पण त्याच्या मनातील कला ओळखून तिला दिशा देणे हे खरे मोठेपण आहे.
कलेचा सन्मान करा, कलाकाराला प्रोत्साहन द्या; कारण आज तुमच्या अंगणात उमललेली एक छोटीशी प्रतिभा उद्या संपूर्ण जगाला आपल्या कलेने मंत्रमुग्ध करू शकते.
“कलेला संधी मिळाली की प्रतिभा फुलते;
आणि प्रतिभेला प्रोत्साहन मिळाले की इतिहास घडतो.”
लेखक - श्री.सुभाष शिंदे, सेवानिवृत्त कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर
जत हायस्कूल, जत.
Comments
Post a Comment