पुरस्कार अनेक मिळाले... पण घरातून अभिनंदनाचे दोन शब्दही मिळाले नाहीत!

पुरस्कार अनेक मिळाले... पण घरातून अभिनंदनाचे दोन शब्दही मिळाले नाहीत!

लेखक : श्री. सुभाष शिंदेसेवानिवृत्त कलाशिक्षक, स्काऊट गाईड, जत हायस्कूल, जत.

जीवनात प्रत्येक माणूस कौतुकाच्या दोन शब्दांची अपेक्षा करतो. हे कौतुक मोठ्या समारंभात व्हावे, अशी अपेक्षा नसते; पण आपल्या यशाच्या क्षणी घरातील व्यक्तींनी हसतमुखाने "अभिनंदन!" एवढे जरी म्हटले, तरी त्या शब्दांतून मिळणारे समाधान कोणत्याही पुरस्कारापेक्षा मोठे असते.

माझ्या आयुष्याचा प्रवासही याला अपवाद नव्हता.

इयत्ता तिसरीत असतानाच स्पर्धा, चित्रकला आणि विविध उपक्रमांत सहभागी होण्याची सवय लागली. त्या छोट्याशा वयात मिळालेल्या पहिल्या बक्षिसाने माझ्या मनात एक स्वप्न रुजवले—काहीतरी वेगळे करायचे, समाजासाठी जगायचे आणि आपल्या कार्यातून स्वतःची ओळख निर्माण करायची.

त्या दिवसापासून सुरू झालेला पुरस्कारांचा प्रवास सेवानिवृत्तीपर्यंत अखंड सुरू राहिला. कला, चित्रकला, हस्तकला, स्काऊट-गाईड, सामाजिक कार्य आणि शिक्षण क्षेत्रात तालुका, जिल्हा, राज्य, राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मिळून सुमारे १५० हून अधिक पुरस्कार, सन्मान आणि गौरवचिन्हे मला प्राप्त झाली.

माझ्या प्रत्येक वाढदिवशी मी स्वतःशी एक नवा संकल्प करीत असे—

"पुढील वाढदिवस येण्यापूर्वी किमान एक तरी पुरस्कार आपल्या कार्यातून मिळवायचाच!"

हा संकल्प माझ्या आयुष्याचा प्रेरणामंत्र बनला. एक पुरस्कार मिळाला की पुढील ध्येय समोर उभे राहत असे. त्यामुळे कधीच थांबलो नाही; सतत नवनिर्मिती करत राहिलो.

विद्यार्थीदशेत शिक्षक, मुख्याध्यापक, मित्र आणि गावातील ज्येष्ठ मंडळी माझ्या पाठीशी उभी राहिली. अनेकांनी रंग, चित्रकलेचे साहित्य, गणवेश आणि आर्थिक मदत दिली. त्या छोट्या-छोट्या मदतींनी माझा आत्मविश्वास वाढवला. त्यांच्या प्रोत्साहनामुळेच माझ्या आयुष्याला नवी दिशा मिळाली.

माझ्या आयुष्यातील एक प्रसंग आजही डोळ्यांसमोर जसा-च्या-तसा उभा राहतो.

मी महाविद्यालयात शिकत होतो. एके दिवशी आमच्या बुधगावमध्ये जिल्हाधिकाऱ्यांची गाडी आली. त्यांनी सरपंचांना विचारले,

"सुभाष शिंदे यांचे घर कुठे आहे?"

सरपंचांनी घर दाखवले. जिल्हाधिकारी म्हणाले,

"मी घरात जाणार नाही. फक्त घर पाहायचे होते. उद्या २६ जानेवारीच्या कार्यक्रमात सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्याबद्दल त्यांचा रोख रक्कम देऊन सत्कार करण्यात येणार आहे."

त्या वेळी मी गावाबाहेर फिरायला गेलो होतो. माझा शोध सुरू झाला. मित्र धावत आले. ग्रामपंचायतीचा सेवक मला घेऊन सरपंच कार्यालयात गेला. सरपंचांनी पुष्पगुच्छ देऊन माझे अभिनंदन केले आणि दुसऱ्या दिवशी पोलीस परेड मैदानावर होणाऱ्या सत्कार समारंभाला उपस्थित राहण्याचे निमंत्रण दिले.

त्या दिवशी मिळालेला सन्मान हा केवळ पुरस्कार नव्हता; तो माझ्या आयुष्याला नवी दिशा देणारा दीपस्तंभ होता. त्या एका क्षणाने माझ्या मनात समाजासाठी अधिकाधिक काम करण्याची प्रेरणा जागवली.

त्यानंतर पुरस्कार मिळवण्यासाठी नव्हे, तर समाजाच्या विश्वासाला पात्र ठरण्यासाठी मी अविरत कार्य करत राहिलो. पुरस्कार हे त्या कार्याचे नैसर्गिक फलित ठरत गेले.परंतु या संपूर्ण प्रवासात एक छोटीशी खंत मात्र मनात कायम राहिली.

इतके पुरस्कार मिळाले, इतके सन्मान मिळाले, वर्तमानपत्रांत बातम्या प्रसिद्ध झाल्या, अनेक मान्यवरांनी कौतुक केले; पण घरातील व्यक्तींनी मनापासून "अभिनंदन" म्हणत पाठीवर कौतुकाची थाप दिली, असे प्रसंग फारच कमी आले.

ही खंत कोणावर दोषारोप करण्यासाठी नाही. ती फक्त एका संवेदनशील मनाची न बोललेली भावना आहे. कारण माणसाला जगातील सर्व पुरस्कार मिळाले, तरी आपल्या घरातून मिळालेले प्रेम आणि कौतुक यांची जागा कोणताही सन्मान घेऊ शकत नाही.

आज सेवानिवृत्तीनंतर मागे वळून पाहताना मन कृतज्ञतेने भरून येते. माझ्या विद्यार्थ्यांचे प्रेम, सहकाऱ्यांचा विश्वास, समाजाचा सन्मान आणि असंख्य पुरस्कार हीच माझी खरी संपत्ती आहे.

माझा ठाम विश्वास आहे—

"पुरस्कार हे यशाचे प्रतीक असतात; पण माणुसकी, विद्यार्थ्यांचे प्रेम आणि समाजाचा विश्वास हीच आयुष्यातील सर्वात मोठी कमाई असते."

हीच माझ्या जीवनप्रवासाची खरी ओळख... आणि हीच माझ्या कार्याची खरी पावती.