चित्रकाराची दृष्टी.. ! -श्री.सुभाष शिंदे सेवानिवृत्त कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर,जत हायस्कूल, जत.

चित्रकाराची दृष्टी

लेखक : श्री. सुभाष शिंदे

सेवानिवृत्त कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर, जत हायस्कूल, जत

निसर्गाच्या कुशीत विसावलेले ते छोटेसे गाव जणू पृथ्वीवरील स्वर्गाचा एक तुकडाच होते. गावाच्या काठाने वाहणारी निर्मळ नदी, दूरवर पसरलेल्या हिरव्यागार डोंगररांगा, वाऱ्याच्या तालावर डोलणारी शेती, पक्ष्यांचा मधुर किलबिलाट आणि उगवत्या सूर्याच्या सोनेरी किरणांनी उजळणारी धरती—या सर्वांनी गावाला एक विलक्षण सौंदर्य लाभले होते. परंतु या सौंदर्याची खरी जाणीव मात्र गावकऱ्यांना नव्हती. प्रत्येक जण आपल्या दैनंदिन आयुष्यात इतका गुंतला होता की, आपल्या गावाच्या वैभवाकडे पाहण्याची फुरसतच कोणाला नव्हती.

याच गावात गोपाळ नावाचा एक संवेदनशील मुलगा राहत होता. त्याच्या हृदयात चित्रकलेचे विलक्षण प्रेम होते. रंग, रेषा आणि कल्पनाशक्ती यांच्या माध्यमातून तो निसर्गाशी संवाद साधत असे. आपल्या गावातील प्रत्येक झाड, प्रत्येक पायवाट, नदीचा प्रत्येक वळण आणि प्रत्येक सूर्योदय त्याला प्रेरणा देत असे.

एक दिवस त्याच्या मनात विचार चमकून गेला—"जर माझ्या चित्रांतून मी माझ्या गावाचे सौंदर्य गावकऱ्यांनाच दाखवले, तर कदाचित त्यांनाही आपल्या गावावर नव्याने प्रेम बसेल."

या विचाराने प्रेरित होऊन त्याने अथक परिश्रम सुरू केले. अनेक दिवस आणि रात्री त्याने रंगांशी मैत्री केली. वॉटर कलर, ऑइल कलर, पेन्सिल स्केच अशा विविध माध्यमांतून त्याने शंभरहून अधिक चित्रे साकारली. प्रत्येक चित्रात गावाचा आत्माच जिवंत झाला होता.

चित्रप्रदर्शन भरविण्यात आले. गोपाळच्या मनात आशेचा दिवा तेवत होता; परंतु दिवस संपला तरी प्रदर्शनाकडे कोणी फिरकले नाही. रिकाम्या दालनात लटकलेली चित्रे आणि त्यांच्यासमोर उभा असलेला गोपाळ—हे दृश्य त्याच्या मनाला खोलवर वेदना देऊन गेले.

रात्रभर विचार करून दुसऱ्या दिवशी त्याने एक आगळी युक्ती केली. गावात दवंडी पिटविण्यात आली—

"गोपाळ चित्रकाराच्या चित्रप्रदर्शनाला भेट देणाऱ्याला धनलाभ होईल!"

ही बातमी ऐकताच अनेक जण कुतूहलाने प्रदर्शन पाहण्यासाठी आले. पण चित्रांसमोर उभे राहताच त्यांच्या चेहऱ्यावरील भाव बदलू लागले. प्रत्येक चित्र त्यांच्याच गावाचे होते. त्यांनी कधी न पाहिलेल्या नजरेतून स्वतःचे गाव प्रथमच पाहिले.

"अरे, आपले गाव इतके सुंदर आहे!"

"हा नदीकाठ तर स्वर्गासारखा दिसतो!"

"आपण हे सौंदर्य कधीच अनुभवले नव्हते."

चित्रांनी गावकऱ्यांच्या मनात सुप्त असलेले गावप्रेम जागवले. धनलाभ मिळाला तो पैशाचा नव्हे, तर विचारांचा.

त्या दिवसानंतर गावात परिवर्तनाची नवी पहाट उगवली. कोणी झाडे लावू लागले, कोणी स्वच्छता मोहीम राबवली, कोणी रस्त्यांच्या दुरुस्तीसाठी पुढाकार घेतला, तर तरुणांनी नदी आणि परिसर स्वच्छ ठेवण्याचा संकल्प केला. प्रत्येकाच्या मनात एकच भावना होती—"आपले गाव अधिक सुंदर बनवायचे."

काळ पुढे सरकत गेला. गावाचे रूप पालटले. स्वच्छता, हिरवाई आणि लोकसहभाग यांमुळे गाव जिल्हाभर चर्चेचा विषय बनले. जिल्हास्तरीय "सुंदर गाव" स्पर्धेत गावाने प्रथम क्रमांक मिळवला. त्यानंतर राज्यस्तरावर आणि पुढे राष्ट्रीय स्तरावरही गावाचा गौरव झाला. आदर्श गाव म्हणून त्याचे नाव देशभर पोहोचले.

या यशामागे एका चित्रकाराची सर्जनशील दृष्टी होती. रंगांच्या माध्यमातून त्याने गावकऱ्यांच्या मनात प्रेम, अभिमान आणि जबाबदारीची भावना जागवली होती.

गावकऱ्यांनी गोपाळचा भव्य सत्कार करण्याचे ठरवले. ढोल-ताशांच्या गजरात, फुलांच्या वर्षावात त्याची मिरवणूक काढण्यात आली. संपूर्ण गाव त्याच्या सन्मानासाठी एकत्र आले होते.

सत्कार समारंभात गावातील ज्येष्ठ नागरिक म्हणाले,

"गोपाळ, तू आम्हाला सोनं-चांदी दिलं नाहीस; पण त्याहून मौल्यवान अशी दृष्टी दिलीस. आपल्या गावावर प्रेम करण्याची शिकवण दिलीस. हा खरा धनलाभ आहे."

गोपाळच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू दाटले. तो शांतपणे म्हणाला,

"चित्रकाराचे रंग कॅनव्हासवरच उमटत नाहीत; ते समाजाच्या मनावरही उमटतात. जेव्हा कला माणसाला स्वतःची ओळख करून देते, तेव्हा खरे परिवर्तन घडते."

त्या दिवसापासून गावातील प्रत्येक नागरिक आपल्या गावाचा सजग रक्षक बनला. निसर्ग, स्वच्छता आणि संस्कृती यांचे जतन करणे हीच त्यांची जीवनशैली झाली.

बोध :

कला ही केवळ सौंदर्य निर्माण करत नाही; ती माणसाच्या विचारांना दिशा देते, समाजाला जागृत करते आणि परिवर्तनाची नवी वाट दाखवते.