कला संस्कार आणि समाजसेवाचा अखंड दीप श्री.सुभाष शिंदे: एक बहुआयामी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व ..

कला, संस्कार आणि समाजसेवेचा अखंड दीप

श्री. सुभाष शिंदे : एक बहुआयामी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व

जत तालुक्याच्या शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक क्षेत्रात ज्यांनी आपल्या कार्याचा अमिट ठसा उमटविला, असे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व म्हणजे श्री. सुभाष सदाशिव शिंदे होय. कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर, नाट्यकलावंत, छायाचित्रकार, व्यंगचित्रकार, हस्तकला शिक्षक, लेखक, समाजप्रबोधनकार आणि विविध सामाजिक-सांस्कृतिक संस्थांचे कार्यकर्ते अशी त्यांची बहुरंगी ओळख आहे. विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आयुष्यभर झटणारे आणि कला-संस्कारांचा दीप सतत प्रज्वलित ठेवणारे शिक्षक म्हणून त्यांना विशेष मान मिळाला आहे.

संघर्षातून उभे राहिलेले व्यक्तिमत्त्व

श्री. सुभाष शिंदे यांचे शिक्षण अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत झाले. आर्थिक अडचणी, संघर्ष आणि मर्यादित साधने असूनही त्यांनी जिद्द आणि मेहनतीच्या जोरावर शिक्षण पूर्ण केले. त्यांची शैक्षणिक पात्रता ए.टी.डी., ए.एम., बी.ए., बी. फोटो (मुंबई) अशी उल्लेखनीय आहे.

त्यांचे वडील कै. सदाशिव शिंदे हे हार्मोनियम वादक आणि कलाप्रेमी व्यक्तिमत्त्व होते. वडिलांकडूनच त्यांना संगीत, गायन, कविता लेखन आणि कलेची आवड लाभली. लहानपणापासूनच कला आणि संस्कार यांचे बाळकडू मिळाल्यामुळे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात संवेदनशीलता आणि सर्जनशीलता निर्माण झाली.

शिक्षक म्हणून प्रेरणादायी कार्य

श्री. शिंदे यांनी प्रथम निवासी मूकबधिर विद्यालय, जत येथे कलाशिक्षक म्हणून सेवेला प्रारंभ केला. विशेष मुलांसाठी विविध उपक्रम राबवून त्यांनी शिक्षण अधिक आनंददायी केले. त्यानंतर त्यांनी जत हायस्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज ऑफ आर्ट्स अँड सायन्स, जत येथे तब्बल ३५ वर्षे सेवा बजावली.

त्यांच्या कार्यकाळात संस्थेचे चेअरमन मा. जी. बी. ऐनापुरे, मा. वाय. आय. तंगडी साहेब, संचालक मंडळ आणि डॉ. श्रीपाद जोशी यांचे त्यांना मोलाचे सहकार्य लाभले. त्या सहकार्यामुळे त्यांच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याला व्यापक दिशा मिळाली.

विद्यार्थ्यांमध्ये कलाजागृती निर्माण करणारे शिक्षक

श्री. शिंदे यांनी विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना वाव मिळावा म्हणून अनेक उपक्रम राबविले. त्यामध्ये—

राष्ट्रीय एकात्मता चित्रप्रदर्शन

व्यंगचित्र प्रदर्शन

हस्तकला प्रदर्शन

टाकाऊ वस्तूपासून टिकाऊ वस्तू निर्मिती प्रदर्शन

निसर्गचित्र व भेटकार्ड प्रदर्शन

रांगोळी स्पर्धा

रंगभरण स्पर्धा

मेंदी रेखाटन स्पर्धा

वर्गवार हस्तलिखित स्पर्धा

यांसारख्या विविध उपक्रमांचा समावेश होता.

त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक विद्यार्थ्यांनी तालुका, जिल्हा आणि राज्यस्तरीय स्पर्धांमध्ये यश संपादन केले. विद्यार्थ्यांच्या कलाकृती दैनिक केसरी – छावा, दैनिक सकाळ – बालमित्र, दैनिक पुढारी – अंकुर यांसारख्या वृत्तपत्रांत प्रसिद्ध झाल्या.

शासकीय रेखाकला परीक्षेतील यश

श्री. शिंदे यांनी विद्यार्थ्यांना एलिमेंटरी आणि इंटरमिजिएट ग्रेड शासकीय रेखाकला परीक्षांसाठी मोठ्या प्रमाणावर मार्गदर्शन केले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली शाळेचा निकाल सातत्याने ९० ते १०० टक्के राहिला. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये चित्रकलेविषयी आत्मविश्वास निर्माण करण्याचे कार्य त्यांनी सातत्याने केले.

स्काऊट-गाईड चळवळीतील योगदान

स्काऊट-गाईड चळवळीत त्यांनी अत्यंत उल्लेखनीय काम केले आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त, सेवा, नेतृत्व, राष्ट्रप्रेम आणि सामाजिक बांधिलकी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी विविध शिबिरे, मेळावे आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित केले.

सांगली जिल्हा भारत स्काऊट आणि गाईड कार्यालयात विविध पदांवर काम

उपआयुक्त म्हणून कार्य

जिल्हास्तरीय स्काऊट-गाईड मेळाव्यांत सक्रिय सहभाग

राष्ट्रपती पुरस्कारासाठी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन

त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली कु. सोनम महादेव जाधव यांची राष्ट्रपती पुरस्कार चाचणी शिबिरासाठी निवड झाली, ही त्यांच्या कार्याची मोठी पावती आहे.

साने गुरुजी विचारांचा प्रचार

श्री. शिंदे हे अखिल भारतीय साने गुरुजी कथामाला संस्थेशी दीर्घकाळ जोडले गेले. त्यांनी सांगली जिल्हा संघटक म्हणून कार्य केले. साने गुरुजी जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त विविध शाळांमध्ये—

कथाकथन कार्यक्रम

श्यामची आई पुस्तक वाटप

साने गुरुजी चित्रप्रदर्शन

संस्कार शिबिरे

यांचे आयोजन करून बालसंस्कार आणि समाजप्रबोधनाचे कार्य केले.

लेखन आणि कला क्षेत्रातील योगदान

श्री. शिंदे यांनी महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ, पुणे येथे इयत्ता ११ वी आणि १२ वीच्या कला शिक्षण पाठ्यपुस्तकांसाठी लेखन व आतील रेखाटनाचे काम केले. तसेच त्यांनी दैनिक केसरी आणि दैनिक सामना यांच्या कला विभागातही कार्य केले. त्यांच्या व्यंगचित्रांना आणि रेखाटनांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली.

सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्य

श्री. शिंदे यांनी विविध सामाजिक आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये महत्त्वपूर्ण पदांवर कार्य केले आहे.

समाजवादी अध्यापक सभा, सांगली — सरचिटणीस

जत तालुका कलाध्यापक संघ — अध्यक्ष

सांगली जिल्हा कलाध्यापक संघ — कार्यवाह

राष्ट्र सेवा दल — जिल्हा सहकार्यवाह

ए.पी.जे. अब्दुल कलाम इंटरनॅशनल फाउंडेशन — जत तालुका समन्वयक व अध्यक्ष

बहुजन कर्मचारी अधिकारी संघटना — जत तालुका अध्यक्ष

मिळालेले पुरस्कार आणि गौरव

त्यांच्या बहुआयामी कार्याचा गौरव म्हणून त्यांना अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. त्यांपैकी काही उल्लेखनीय पुरस्कार:

सांगली जिल्हा एड्स पोस्टर स्पर्धा — जिल्हा प्रथम क्रमांक

वन्य सप्ताह हस्तलिखित स्पर्धा — प्रथम क्रमांक

आदर्श स्काऊट मास्टर पुरस्कार (२०१३)

साने गुरुजी स्मृती आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०१३–१४)

महाराष्ट्र राज्य आदर्श कलाशिक्षक पुरस्कार (२०१६)

लायन्स आदर्श शिक्षक पुरस्कार

विविध राज्यस्तरीय आणि जिल्हास्तरीय कला पुरस्कार

तसेच त्यांच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याबद्दल विविध संस्थांनी त्यांचा अनेक वेळा सत्कार केला आहे.

वयाच्या ५८ व्या वर्षीही कलेची साधना

विशेष म्हणजे वयाच्या ५८ व्या वर्षीही त्यांनी विविध कला उपक्रमांत सक्रिय सहभाग घेतला. सांगली येथे आयोजित शिवराज्याभिषेक विश्वविक्रमी महारांगोळी उपक्रमात ते सात दिवस दिवसरात्र सहभागी झाले. या भव्य उपक्रमाने अनेक विश्वविक्रम प्रस्थापित केले. कलेविषयीची त्यांची निष्ठा आणि जिद्द याचे हे जिवंत उदाहरण आहे.

प्रेरणादायी शिक्षक

श्री. सुभाष शिंदे हे केवळ शिक्षक नाहीत, तर विद्यार्थ्यांच्या मनात संस्कार, कला, सेवा आणि माणुसकीची ज्योत प्रज्वलित करणारे मार्गदर्शक आहेत. त्यांनी हजारो विद्यार्थ्यांना केवळ शिक्षणच दिले नाही, तर जीवन जगण्याची दिशा दिली.

आज ते शासकीय सेवेतून सेवानिवृत्त झाले असले तरी त्यांचे कार्य, त्यांचे संस्कार आणि त्यांची कला आजही समाजाला प्रेरणा देत आहेत.

त्यांच्या कार्याला मनःपूर्वक सलाम…!

आणि त्यांच्या पुढील जीवनप्रवासासाठी हार्दिक शुभेच्छा…! 🙏