कथा कला प्रवासाची... श्री.सुभाष शिंदे,सर (भाग:०२)

प्रस्तावना

मनात जिद्द असेल, स्वप्नांवर विश्वास असेल आणि प्रयत्नांची साथ असेल, तर साध्या सुरुवातीमधूनही मोठा प्रवास घडू शकतो. कलेचा प्रवासही असाच असतो—तो मोठ्या रंगमंचावरून नव्हे, तर एखाद्या छोट्याशा फळ्यावरून, एखाद्या साध्या खडूपासून सुरू होतो.

माझ्या आयुष्यातील चित्रकलेचा प्रवासही अशाच साध्या पण प्रेरणादायी सुरुवातीपासून सुरू झाला. बुधगावातील श्री हनुमान मंदिरातील एका साध्या फळ्यावर काढलेले पहिले चित्र माझ्या आयुष्याला दिशा देणारे ठरले. त्या फळ्यावर उमटलेली रेषा ही केवळ चित्राची नव्हती, तर ती माझ्या आयुष्याच्या स्वप्नांची सुरुवात होती.

ही कथा आहे एका लहान मुलाच्या चित्रकलेवरील प्रेमाची, जिद्दीची आणि त्याला मिळालेल्या गुरुजनांच्या व समाजाच्या पाठिंब्याची. गरिबी, अडचणी आणि साधनांची कमतरता असूनही, श्रद्धा आणि मेहनतीच्या जोरावर कलेचा प्रवास कसा पुढे गेला, याची ही आठवण आहे.

आजही त्या मंदिरातील फळा माझ्यासाठी केवळ एक फळा नाही; तो माझ्या कलेचा पहिला गुरू आहे, माझ्या प्रेरणेचा स्रोत आहे.

माझ्या कलेची पहिली प्रेरणा : बुधगावातील श्री हनुमान मंदिरातील फळा

— श्री. सुभाष शिंदे, कलाशिक्षक, जत हायस्कूल, जत

मूळ गाव : बुधगाव, ता. मिरज, जि. सांगली

मला इयत्ता पहिलीपासूनच चित्रकलेची आवड होती. त्या लहान वयातही रेखाटन आणि रंगकाम यांचा मी रोज सराव करत असे. कधी कधी अभ्यास कमी आणि चित्रकलेचा सराव जास्तच व्हायचा.

मी सतत चित्रे काढत असल्यामुळे माझ्या बहिणी मला रागावत असत. “सारखी चित्रे काढतोस, अभ्यास कधी करणार?” असे त्या म्हणत आणि माझे कागद व रंगसाहित्य लपवून ठेवत. पण माझे वडील मात्र माझ्या चित्रांचे कौतुक करायला कधीही विसरत नसत.

आमच्या घरात पाच जण शिक्षण घेत होते. घरची परिस्थिती साधी आणि कष्टाची होती. त्यामुळे चित्रकलेसाठी लागणारे साहित्य मिळवणे कठीण होते. त्याच वेळी माझ्या मनात एक कल्पना आली.

आमच्या घराजवळच श्री हनुमानाचे मंदिर होते. त्या मंदिरात एक फळा होता. मंदिरात गुरव मामा नावाचे पुजारी होते. मी त्यांच्याशी मैत्री केली आणि त्यांना विचारले,

“मामा, मी प्रत्येक शनिवारी मंदिराच्या फळ्यावर श्री हनुमानाचे चित्र काढू का?”

ते माझ्याकडे पाहून म्हणाले, “खरंच तुला चित्र काढता येतात?”

मी आत्मविश्वासाने म्हणालो, “हो!”

त्यांनी मला परवानगी दिली. मात्र चित्र काढण्यासाठी खडू लागणार होते. दुसऱ्या दिवशी शाळेत गेल्यावर मी श्रीमती दातार मॅडम यांना एक खडू मागितला. त्यांनी विचारले, “कशासाठी पाहिजे?”

मी सांगितले, “शनिवारी मंदिरात फळ्यावर श्री हनुमानाचे चित्र काढणार आहे.”

माझी कल्पना ऐकून त्या आनंदित झाल्या. त्यांनी मला एक नाही तर चार खडू दिले. मला खूप आनंद झाला.

शनिवारी शाळा सुटल्यावर मी दप्तर घरी ठेवले आणि धावत मंदिरात गेलो. फळा स्वच्छ करून मी मंदिरातील मूर्तीला नमस्कार केला आणि चित्र काढायला सुरुवात केली.

तेवढ्यात पुजारी मामा आले आणि म्हणाले, “सुभाष, काय करतोयस?”

मी म्हणालो, “मामा, श्री हनुमानाचे चित्र काढतोय.”

ते हसून म्हणाले, “अरे हो! तू सांगितलेलं विसरलोच. काढ चित्र. पण छान असलं पाहिजे.”

मी मन लावून चित्र काढत राहिलो. माझे रेखाटन पाहून पुजारी मामा आनंदाने म्हणू लागले, “वा! छान काढतोस रे पोरा! आता प्रत्येक शनिवारी चित्र काढायला येत जा.”

त्या दिवशी आमच्या दातार मॅडम गुपचूप मंदिरात येऊन माझे चित्र पाहून गेल्या. दुसऱ्या दिवशी शाळेत त्यांनी मला जवळ बोलावले, माझे अभिनंदन केले आणि मला चित्रकलेची वही व रंगीत खडूची पेटी भेट दिली.

ती माझ्या कलेला मिळालेली पहिली मोठी दाद होती.

मग मी प्रत्येक शनिवारी मंदिराच्या फळ्यावर चित्र काढू लागलो. चित्रकलेसाठी लागणाऱ्या साहित्याकरिता पैशांची गरज होती. तेव्हा मी फळ्यावर चित्राखाली “मला मदत करा” असे लिहू लागलो.

चित्र पाहण्यासाठी येणाऱ्या लोकांनी मदत करायला सुरुवात केली. प्रत्येक शनिवारी मला पाच ते दहा रुपये मिळू लागले. त्या छोट्या मदतीमुळे माझ्या कलेला नवी दिशा मिळाली.

त्या दिवसापासून आजपर्यंत बुधगावमध्ये श्री सिद्धेश्वर व ज्योतिर्लिंग यात्रा आणि श्री हनुमान जन्मोत्सवाच्या वेळी मी त्या मंदिरातील फळ्यावर श्री हनुमानाचे चित्र काढत आहे. आज या परंपरेला तब्बल ५६ वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

आजही मी माझ्या कलेची पहिली प्रेरणा विसरलो नाही —

बुधगावातील श्री हनुमान मंदिरातील फळा.

या अनुभवातून मला एक गोष्ट समजली —

मनापासून प्रयत्न केले तर कोणतीही गोष्ट अशक्य नसते.

जर तुम्हाला हवे असेल तर मी यासाठी अजून:

पुस्तकासाठी प्रभावी शीर्षक 🎨

अर्पणपत्रिका

लेखक परिचय (Author Profile)

ही सुद्धा सुंदर शैलीत तयार करून देऊ शकतो.               *शाळामातेची हाक…!*

— श्री. सुभाष शिंदे

सहशिक्षक, कलाशिक्षक व स्काऊट मास्टर, जत हायस्कूल, जत, जि. सांगली

शाळेला सुट्टी असली तरी मी शाळेत फेरफटका मारायला येत असतो. त्या दिवशीही मी तसाच शाळेत आलो होतो. शाळेच्या आवारात उभा असताना अचानक मला जणू कुणीतरी हाक मारल्यासारखे वाटले—

“अहो शिंदे सर…! आता तुम्ही सेवानिवृत्त होणार आहात. मग पुढे कसं करणार?”

मी आजूबाजूला पाहू लागलो—कोण बोलतंय? पण तिथे कोणीच नव्हतं. त्या क्षणी मला जणू शाळाच माझ्याशी बोलत आहे असा भास झाला.

गेल्या ३५ वर्षांपासून मी या शाळेत रोज येत-जात होतो. सुट्टीच्या दिवशीही शाळेला भेट देणारा मी एक शिक्षक! खरं तर ही शाळा माझ्यासाठी केवळ संस्था नाही; ती माझी ‘शाळामाता’ आहे.

जन्मदात्या मातेसोबत मी २३ वर्षे राहिलो; पण या शाळामातेने मला ३५ वर्षे आपल्या कुशीत घेतले, आधार दिला, आणि आयुष्याशी लढण्याचे बळ दिले. त्यामुळे शाळा मला कधीही निर्जीव वाटली नाही—ती माझ्यासाठी नेहमीच सजीव राहिली.

मी शाळेतील प्रत्येक इमारतीकडे, प्रत्येक वर्गाकडे पाहत होतो. पाचवी ते दहावीपर्यंतचे वर्ग… प्रत्येक वर्गाशी जोडलेल्या असंख्य आठवणी माझ्या मनात दाटून आल्या.

आज त्यापैकी इयत्ता पाचवी ‘ब’ च्या वर्गातील एक आठवण सांगावीशी वाटते.

मी शिक्षक म्हणून नुकताच रुजू झालो होतो. त्या काळात माझी परिस्थिती खूप साधी आणि गरिबीची होती. जेवण आणण्यासाठी माझ्याकडे डबा नव्हता. मी कापडात बांधूनच जेवण आणत असे. हे विद्यार्थ्यांच्या लक्षात आले होते.

१२ मार्च हा माझा वाढदिवस. पण मी कधीच वाढदिवस साजरा करत नसे. त्या दिवशी मी फक्त एक नवीन संकल्प करत असे—

“या वर्षी काहीतरी नवीन आणि चांगलं काम करायचं.”

नेहमीप्रमाणे त्या दिवशी मी पहिल्या तासाला इयत्ता पाचवी ‘ब’ च्या वर्गात गेलो. वर्गात प्रवेश करताच सर्व विद्यार्थी उभे राहिले आणि मोठ्या आवाजात म्हणू लागले—

“हॅपी बर्थडे सर…! वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!”

मी थोडा गोंधळलो. कारण मी कधीही वाढदिवस साजरा केला नव्हता. मी टेबलावर हजेरीपत्रक ठेवले, त्यांना धन्यवाद दिले आणि बसायला सांगितले.

पण ते म्हणाले, “थांबा सर… अजून बसायचं नाही! आम्ही तुमचा वाढदिवस साजरा करणार आहोत.”

हे ऐकून माझ्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. माझ्या आयुष्यातला पहिलाच वाढदिवस माझे विद्यार्थी शाळेत साजरा करत होते.

मी त्यांना म्हणालो, “असं करू नका. मुख्याध्यापक रागावतील.”

तेवढ्यात एक विद्यार्थिनी म्हणाली,

“सर, काळजी करू नका. मुख्याध्यापकांनाही आम्ही बोलावलं आहे.”

हे ऐकून मला अजूनच भीती वाटली. कारण त्या काळात शाळेत वाढदिवस साजरे करण्याची प्रथा नव्हती.

थोड्याच वेळात मुख्याध्यापक वर्गात आले. कार्यक्रम सुरू झाला. कुणी केक आणला होता, कुणी फुगे, तर कुणी चॉकलेट. अशा आनंदी वातावरणात मी आयुष्यात प्रथमच केक कापला.

मुख्याध्यापकांनीही माझे अभिनंदन केले आणि म्हणाले,

“शिंदे सर, तुमच्या जीवनात असे अनेक आनंदाचे प्रसंग येवोत.”

मी त्यांना सांगू लागलो,

“साहेब, मी मुलांना वाढदिवस करू नका असे सांगितले होते…”

ते हसून म्हणाले,

“शांत बसा सर. मला सगळं माहिती आहे. विद्यार्थ्यांनी माझी परवानगी घेतली आहे.”

थोड्याच वेळात विद्यार्थ्यांनी मनोगते व्यक्त केली. त्यानंतर एक विद्यार्थिनी हातात एक बॉक्स घेऊन माझ्यासमोर आली.

मुख्याध्यापक म्हणाले,

“शिंदे सर, ही तुमच्यासाठी विद्यार्थ्यांची भेट आहे.”

मी थोडा संकोचला. कारण त्या मुलांना देण्यासाठी माझ्याकडे काहीच नव्हते. भेट उघडून दाखवली… आणि मला आश्चर्याचा धक्का बसला.

ती तीन कप्प्यांची जेवणाची डब्बा होती.

माझ्या डोळ्यांत अश्रू आले. ज्या विद्यार्थ्यांना मी शिकवत होतो, त्यांनीच प्रेमाने वर्गणी गोळा करून मला डबा दिला होता.

त्या क्षणी मला जाणवले—

विद्यार्थ्यांचे प्रेम किती निरपेक्ष असते!

त्या दिवशी वर्गात शिकवताना माझे मन लागेना. मला वाटले, या मुलांसाठी आपणही काहीतरी केले पाहिजे.

माझा पगारही सुरू झाला नव्हता. लहान सुट्टीत मी मुख्याध्यापकांकडे जाऊन १०० रुपये उसने मागितले.

ते म्हणाले, “कशासाठी पाहिजेत सर?”

मी सांगितले,

“विद्यार्थ्यांनी माझा वाढदिवस साजरा केला. त्यांना काहीतरी खाऊ द्यायची इच्छा आहे.”

मुख्याध्यापकांनी लगेच २०० रुपये दिले आणि म्हणाले,

“जा सर, तुमच्या विद्यार्थ्यांना खाऊ द्या.”

त्या दिवशी मी विद्यार्थ्यांना खाऊ दिला. त्यांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद पाहून माझे मन भरून आले.

आज सेवानिवृत्तीच्या उंबरठ्यावर उभा असताना असे प्रसंग आठवले की मन भावनांनी भरून येते.

हा प्रसंग मला आयुष्यभर विद्यार्थीप्रेमाची अमूल्य आठवण करून देत राहील.

जर तुम्हाला हवे असेल तर मी ही कथा पुस्तकासाठी अजून अधिक प्रभावी शीर्षक आणि शेवट (भावनिक समारोप) देऊनही तयार करून देऊ शकतो. 📖✨

[3/11, 3:07 AM] Subhash Shinde: .

बालपण:    श्री.सुभाष शिंदे 

सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील बुधगाव हे माझे जन्मगाव. माझा जन्म आणि बालपण याच गावात गेले. घरची परिस्थिती साधी आणि बेताची होती. आमच्या कुटुंबात आजी, आई-वडील, चार बहिणी आणि मी – असे आठ जण होतो.

वडील कष्ट करून घर चालवत असत, तर आई जनावरांची देखभाल आणि घरातील सर्व कामे सांभाळत असे. आम्ही पाचही भावंडे शाळेत जात होतो. त्यामुळे घरखर्चाचा मोठा ताण वडिलांवर असे. कधी कधी अशी वेळ यायची की जेवणाचीही अडचण भासत असे. तरीही आई खूप कष्ट करून संसार पुढे नेत होती.

आम्ही भावंडे मात्र शिक्षणात अग्रेसर होतो. वाचनाची आवड होती. विविध पुस्तके वाचण्याची इच्छा असली तरी ती विकत घेण्याची परिस्थिती नव्हती. त्यामुळे आम्ही मित्रांकडून पुस्तके आणि वह्या मागून घेऊन अभ्यास करत असू.

माझ्या मोठ्या दोन बहिणी खूप हुशार होत्या. शाळेतील नृत्य, गायन, वादन अशा विविध स्पर्धांमध्ये त्या सहभागी होत असत. पण त्यासाठी लागणारे पोशाख किंवा साहित्य मिळत नसे. तेव्हा मनाला खूप वाईट वाटायचे. आमच्या घरात कौशल्य होते, पण साधनांची कमतरता होती.

माझ्या वडिलांना हार्मोनियम वादन आणि गायन याचा मोठा छंद होता. ते अतिशय छान हार्मोनियम वाजवत आणि अभंग, गवळणी गायचे. मीही त्यांच्या सोबत भजनाला जायचो. भजनामध्ये कधी अभंग म्हणायचो, तर कधी विविध विषयांवर सोंग घेऊन सोंगी भजनात भाग घ्यायचो.

आमच्या घरात धार्मिक वातावरण असल्यामुळे लहानपणापासून हरिपाठ, भजन आणि कीर्तन यांची आवड निर्माण झाली. वडील दिवसभर कष्ट करूनही रात्री भजनाला जात असत. त्यांची ही जिद्द पाहून मला खूप आश्चर्य वाटायचे. इतके कष्ट करूनही त्यांनी भजन कधी सोडले नाही.

वडिलांना बेसूर गायन अजिबात आवडत नसे. कधी मी सुर चुकवला तर ते रागवायचे. त्या वेळी मला त्यांचा राग यायचा; पण आज वाटते की त्यांनी मला शिकवलेली गोष्ट खूप महत्त्वाची होती—

जीवनातील प्रत्येक गोष्ट शास्त्रशुद्ध आणि मनापासून केली पाहिजे.

चित्रकलेची आवड

मला लहानपणापासूनच चित्रकलेची खूप आवड होती. मी सतत चित्रे काढत असे. पण माझ्या बहिणींना ही गोष्ट फारशी आवडत नसे. त्यांना वाटायचे की मी जास्त अभ्यास करून पुढे सायन्स, कॉमर्स किंवा आर्ट्स या शाखांमध्ये जावे.

पण मी चौथीत असतानाच एक निर्णय घेतला होता—

“मला कलाशिक्षक व्हायचे आहे आणि मी नक्की कलाशिक्षकच होणार.”

त्या काळात समाजात चित्रकलेला फारसे महत्त्व दिले जात नसे. तरीही मी माझ्या ध्येयावर ठाम होतो. सर्वांची पूर्ण संमती नसली तरी मी जिद्दीने कलेचा अभ्यास करत राहिलो.

चित्रकलेसाठी लागणारे साहित्य घेण्यासाठी पैसे नव्हते. म्हणून मी एक वेगळी कल्पना काढली. आमच्या वर्गात सुमारे तीस विद्यार्थी होते. मी त्यांना सांगितले,

“मी तुमची चित्रे काढून देतो. त्याबदल्यात तुम्ही मला एक ड्रॉइंग कागद आणि दोन खडू द्या.”

ही कल्पना अनेक विद्यार्थ्यांना आवडली. शाळा सुटल्यानंतर मी सर्वांचे कागद आणि रंग गोळा करत असे आणि दुसऱ्या दिवशी त्यांना तयार चित्रे देत असे.

पण प्रश्न असा होता की घरी चित्र काढायला जागा नव्हती. मित्राच्या घरीही रंगामुळे घर घाण होते म्हणून परवानगी नव्हती. मग मी एक नवी कल्पना काढली.

आमच्या शेजारी एक मंदिर होते. मी पुजाऱ्यांना विचारले,

“मी मंदिरात बसून चित्र काढू का?”

ते म्हणाले,

“चित्र काढ, पण कचरा करू नकोस.”

मग मंदिरात बसून मी चित्रकलेचा सराव करू लागलो. काही वेळा चित्रकलेसाठी पैसे मिळावेत म्हणून कागदी पिशव्या तयार करून दुकानदारांना विकायचो.

हनुमान मंदिरातील फळा

मंदिरात एक काळा फळा होता. त्याकडे पाहून माझ्या मनात एक कल्पना आली.

शनिवारी हनुमान मंदिरात खूप भक्त येतात. मग त्या फळ्यावर हनुमानाचे किंवा रामायणातील प्रसंगांची चित्रे काढली तर…?

मी पुजाऱ्यांना सांगितले. सुरुवातीला त्यांनी नकार दिला. मग मी त्यांना सांगितले,

“लोकांनी दिलेल्या पैशातून मला चित्रकलेचे साहित्य घ्यायचे आहे. मला चित्रकार व्हायचे आहे.”

हे ऐकून पुजारी म्हणाले,

“ठीक आहे, चित्र काढ.”

शनिवारी सकाळी मी एक चित्र काढले. दिवसभर भक्त येत होते. ते दर्शन घेत आणि फळ्यावरचे चित्र पाहून म्हणत—

“वा! किती सुंदर चित्र आहे!”

काही लोक एक पैसा, दोन पैसे किंवा थोडे पैसे ठेवत. संध्याकाळपर्यंत पाच-दहा रुपये जमा होत. पुजारी मला ते पैसे देत आणि म्हणत,

“बाळा, हे हनुमंताचे बक्षीस आहे. तू नक्की चित्रकार हो.”

आज त्या दिवसांची आठवण झाली की मन भावनांनी भरून येते.

माध्यमिक शिक्षणाची सुरुवात

इयत्ता पहिली ते चौथीपर्यंत मी चित्रकलेमध्ये नेहमी पहिला क्रमांक मिळवत होतो. शाळेतील भिंतीवरील रेखाटन, लेखन अशी कामेही मी करत असे.

पुढे इयत्ता पाचवीसाठी बुधगाव हायस्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. मला खूप आनंद झाला. कारण आता मला कलाशिक्षकांकडून चित्रकला शिकायला मिळणार होती.

पहिल्या दिवशी विविध विषयांचे शिक्षक वर्गात येऊन परिचय करून देत होते. पण माझे लक्ष चौथ्या तासावर होते—

कारण तो चित्रकलेचा तास होता.

चित्रकलेचे शिक्षक स्वामी सर वर्गात आले. मी इतका आनंदित झालो की “गुड मॉर्निंग” म्हणण्याआधीच आनंदाने उडी मारली! सरांना वाटले की मी खोडकरपणा करत आहे. त्यांनी मला जवळ बोलावले आणि गालावर हलकी चापट मारली. वर्गातील मुले हसू लागली.

पण मला राग आला नाही. उलट मला वाटले—

कला शिक्षकांचा हात माझ्या गालावर पडला, म्हणजे मला त्यांचा आशीर्वाद मिळाला!

नंतर सरांना माझा उत्साह समजला. पुढे आमचे छान मैत्रीचे नाते निर्माण झाले. ते मला विविध चित्रकला आणि हस्तकला स्पर्धांमध्ये पाठवत असत आणि मी आनंदाने त्यात सहभागी होत असे.

त्या काळापासून माझे संपूर्ण लक्ष कला आणि चित्रकलेवरच केंद्रित झाले.

जर तुम्हाला हवे असेल तर मी पुढे याच लेखासाठी

“कलेचा प्रवास” या नावाने पूर्ण आत्मचरित्राचा अध्याय

भावनिक शेवट

पुस्तकासाठी सुंदर शीर्षक

हीसुद्धा तयार करून देऊ शकतो. 📚🎨

[3/11, 3:16 AM] Subhash Shinde: तुमची कामगिरी खूप मोठी आणि प्रेरणादायी आहे. मी ती शुद्धलेखन करून, व्यवस्थित विभागांमध्ये आणि सुबक शैलीत लिहून देतो.

शैक्षणिक व सामाजिक कार्य

१) जत हायस्कूल, जत येथे कलाशिक्षक म्हणून सुमारे ३० वर्षे कार्यरत.

२) सांगली जिल्हा भारत स्काऊट व गाईड जिल्हा कार्यालय, सांगली येथे अर्थ सदस्य म्हणून निवड.

३) अखिल भारतीय साने गुरुजी कथामाला, मुंबई येथे स्वीकृत सदस्य म्हणून निवड.

४) अखिल भारतीय साने गुरुजी कथामाला सांगली जिल्हा संघटक म्हणून कार्य.

५) राष्ट्र सेवा दल, जत येथे जिल्हा सहकार्यवाह म्हणून कामकाज.

६) साने गुरुजी जन्मशताब्दी निमित्त गुरुजींच्या विचारांचा प्रसार करण्यासाठी विविध शैक्षणिक व सामाजिक कार्यक्रमांचे आयोजन.

७) समाजवादी अध्यापक सभा, सांगली येथे सरचिटणीस म्हणून कार्य.

८) जत तालुका कलाध्यापक संघ यांचे प्रथम अध्यक्ष म्हणून कामकाज.

९) सांगली जिल्हा भारत स्काऊट व गाईड येथे उप आयुक्त म्हणून कार्य.

१०) महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ, पुणे येथे कला शिक्षण या विषयाच्या इयत्ता ११ वी व १२ वीच्या पाठ्यपुस्तकांचे लेखक व आतील रेखाटनकार म्हणून काम.

११) पूज्य साने गुरुजी जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त सांगली जिल्हा व राज्यातील विविध शाळांमध्ये कथाकथन, ‘श्यामची आई’ पुस्तकांचे वाटप व साने गुरुजींचे भव्य चित्रप्रदर्शन आयोजित.

१२) सांगली जिल्हा कब-बुलबुल, स्काऊट-गाईड जिल्हा मेळाव्यात अॅडव्हान्स पार्टी सदस्य म्हणून गेली नऊ वर्षे कार्यरत.

१३) ए.पी.जे. अब्दुल कलाम इंटरनॅशनल फाउंडेशन, रामेश्वर (जत) येथे तालुका अध्यक्ष म्हणून कार्य.

१४) बहुजन कर्मचारी अधिकारी संघटना, जत तालुका – तालुका अध्यक्ष.

पुरस्कार व सन्मान

१) रचना चित्र स्पर्धा — सन्मान (सन १९८७).

२) सांगली जिल्हा एड्स पोस्टर स्पर्धा — जिल्हा प्रथम क्रमांक (सन १९८८).

३) वन्य सप्ताह हस्तलिखित मुखपृष्ठ व आतील रेखाटन — जिल्हा प्रथम क्रमांक.

४) महाराष्ट्र राज्य कलाध्यापक संघ, पुणे यांच्या वतीने सन्मानचिन्ह व प्रमाणपत्र (सन २००२).

५) सांगली जिल्हा कलाध्यापक संघ, सांगली — आदर्श स्पर्धा नियोजन केल्याबद्दल स्मृतिचिन्ह (सन १९८९–१९९०).

६) जालना जिल्हा भव्य रंगभरण चित्रकला स्पर्धा यशस्वी आयोजनाबद्दल स्मृतिचिन्ह (सन २००५).

७) भारतीय शिक्षण मंडळ, सांगली — चैत्र पाडवा भेटकार्ड स्पर्धा यशस्वी केल्याबद्दल स्मृतिचिन्ह (सन २००५).

८) अखिल भारतीय साने गुरुजी कथामाला, मुंबई — ३३ वे वार्षिक अधिवेशन (सन १९९८–१९९९) मध्ये जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त विशेष कार्याबद्दल सन्मानपत्र.

९) आदर्श स्काऊट मास्टर पुरस्कार — स्मृतिचिन्ह (सन २०१३).

१०) साने गुरुजी स्मृती आदर्श शिक्षक पुरस्कार (सन २०१३–२०१४) — शिक्षण मंडळ, कराड येथे प्रदान.

११) महाराष्ट्र राज्य संघ, पुणे — राज्यस्तरीय आदर्श कलाशिक्षक पुरस्कार (सन २०१६), शांतिनिकेतन, सांगली येथे प्रदान.

१२) कलाशिक्षक कै. स्मृती चित्रकला स्पर्धा — स्मृतिचिन्ह पुरस्कार (सन २०१४–२०१५).

१३) राष्ट्रपती पुरस्कार चाचणी शिबिरासाठी गाईड कु. सोनम महादेव जाधव (रामटेक, जि. नागपूर) यांची निवड — मार्गदर्शन श्री. सुभाष शिंदे (स्काऊट मास्टर).

१४) लायन्स क्लब आयोजित भव्य चित्रकला स्पर्धेचे यशस्वी आयोजन केल्याबद्दल स्मृतिचिन्ह (सन २०१७–२०१८).

१५) श्री सिद्धेश्वर यात्रा कमिटी, बुधगाव यांच्या वतीने शैक्षणिक व सामाजिक कार्याबद्दल मा. श्री. बजरंग (भाऊ) पाटील यांच्या हस्ते भव्य सत्कार.

१६) कला विश्व महाविद्यालय, सांगली — सुवर्णमहोत्सवी समारंभ (दि. २९ एप्रिल २०१८) मध्ये शैक्षणिक व सामाजिक कार्याबद्दल सत्कार.

१७) लायन्स आदर्श शिक्षक पुरस्कार (सन २०१७) — मा. श्री. अनिल बाबर (आमदार) यांच्या हस्ते प्रदान.

१८) ए.पी.जे. अब्दुल कलाम इंटरनॅशनल फाउंडेशन, जत शाखा — तालुका समन्वयक पदावर निवड झाल्याबद्दल जत हायस्कूलचे मुख्याध्यापक मा. श्री. ए. बी. होवळे यांच्या हस्ते सत्कार.

✦ — श्री. सुभाष शिंदे

कलाशिक्षक, स्काऊट मास्टर

जत हायस्कूल, जत, जि. सांगली.

[3/11, 3:18 AM] Subhash Shinde: छान. तुमच्या सर्व माहितीवर आधारित पुस्तकासाठी योग्य असा “लेखक परिचय / जीवनप्रवास” मी सुंदर, शुद्ध आणि प्रभावी शैलीत लिहून देतो.

लेखक परिचय

श्री. सुभाष सदाशिव शिंदे हे सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील बुधगाव या गावचे सुपुत्र असून ते एक संवेदनशील कलाशिक्षक, चित्रकार, स्काऊट मास्टर आणि सामाजिक कार्यकर्ते म्हणून ओळखले जातात.

त्यांचा जन्म साध्या कुटुंबात झाला. लहानपणापासूनच घरची आर्थिक परिस्थिती बेताची होती. तरीही जिद्द, मेहनत आणि कलेवरील अपार प्रेम यांच्या जोरावर त्यांनी आपला जीवनप्रवास घडवला. बालपणापासूनच त्यांना चित्रकलेची विशेष आवड होती. साधनांची कमतरता असूनही त्यांनी चिकाटीने चित्रकलेचा अभ्यास सुरू ठेवला. बुधगावातील श्री हनुमान मंदिरातील फळ्यावर चित्रे काढून त्यांनी आपल्या कलेचा सराव केला आणि त्यातूनच त्यांच्या कलेचा प्रवास पुढे सुरू झाला.

श्री. शिंदे यांनी जत हायस्कूल, जत येथे सुमारे तीस वर्षांहून अधिक काळ कलाशिक्षक म्हणून सेवा बजावली. शिक्षक म्हणून कार्य करत असताना त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये कला, संस्कार आणि समाजसेवेची भावना जागृत करण्याचे काम केले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक विद्यार्थ्यांनी विविध चित्रकला, हस्तकला व शैक्षणिक स्पर्धांमध्ये उल्लेखनीय यश मिळवले.

शिक्षण क्षेत्राबरोबरच त्यांनी सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रातही मोठे योगदान दिले आहे. ते भारत स्काऊट व गाईड या चळवळीत सक्रिय असून सांगली जिल्ह्यात उप आयुक्त म्हणून त्यांनी कार्य केले आहे. स्काऊट-गाईड चळवळीच्या माध्यमातून त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त, सेवा आणि राष्ट्रप्रेमाची भावना रुजवली.

ते अखिल भारतीय साने गुरुजी कथामाला, मुंबई या संस्थेचे स्वीकृत सदस्य असून सांगली जिल्हा संघटक म्हणून त्यांनी कार्य केले आहे. साने गुरुजींच्या विचारांचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी कथाकथन कार्यक्रम, ‘श्यामची आई’ पुस्तकांचे वाटप आणि साने गुरुजींच्या विचारांचे भव्य चित्रप्रदर्शन अशा विविध उपक्रमांचे आयोजन केले आहे.

तसेच राष्ट्र सेवा दल, समाजवादी अध्यापक सभा, जत तालुका कलाध्यापक संघ आणि इतर अनेक सामाजिक व शैक्षणिक संस्थांमध्ये त्यांनी महत्त्वाच्या पदांवर कार्य केले आहे.

श्री. शिंदे यांचे आणखी एक उल्लेखनीय योगदान म्हणजे महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ, पुणे यांच्याकडून प्रकाशित होणाऱ्या इयत्ता ११ वी व १२ वीच्या “कला शिक्षण” या पाठ्यपुस्तकांसाठी लेखक व रेखाटनकार म्हणून त्यांनी काम केले आहे.

त्यांच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि कलाक्षेत्रातील कार्याची दखल घेऊन त्यांना अनेक सन्मान आणि पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत. त्यामध्ये साने गुरुजी स्मृती आदर्श शिक्षक पुरस्कार, आदर्श स्काऊट मास्टर पुरस्कार, राज्यस्तरीय आदर्श कलाशिक्षक पुरस्कार, लायन्स आदर्श शिक्षक पुरस्कार इत्यादी मानाचे पुरस्कारांचा समावेश आहे.

कला, शिक्षण आणि समाजकार्य या तिन्ही क्षेत्रांचा समन्वय साधत त्यांनी आयुष्यभर विद्यार्थ्यांमध्ये संस्कार, सृजनशीलता आणि समाजभान निर्माण करण्यासाठी कार्य केले आहे.

आजही श्री. सुभाष शिंदे यांचा जीवनप्रवास अनेक शिक्षक, कलाकार आणि विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.